پاسخ مستقیم: لنفوسیت B که گیرنده‌اش با آنتی‌ژن متناسب است، پس از شناسایی و دریافت پیام‌های لازم فعال می‌شود، تکثیر می‌کند و یاخته‌های حاصل آن تمایز می‌یابند. بخشی از آن‌ها یاخته پادتن‌ساز می‌شوند و مقدار زیادی پادتن اختصاصی ترشح می‌کنند؛ بخشی دیگر به‌صورت یاخته حافظه باقی می‌مانند و زمینه پاسخ سریع‌تر در برخورد بعدی با همان آنتی‌ژن را فراهم می‌کنند. پس لنفوسیت B، یاخته پادتن‌ساز، یاخته حافظه و خود پادتن چهار نام برای یک چیز نیستند. جزئیات شکل ممکن است میان چاپ‌ها تغییر کند؛ کتاب درسی رسمی همان سال مرجع نهایی است.
مسیر لنفوسیت B در پاسخ هومورال چیست؟
این مسیر را با پنج فعل بخوان: شناسایی، فعال‌شدن، تکثیر، تمایز و ترشح. ابتدا لنفوسیت B دارای گیرنده متناسب با آنتی‌ژن وارد مسیر می‌شود. پس از دریافت شرایط فعال‌کننده تقسیم می‌شود و جمعی از یاخته‌های هم‌اختصاص را می‌سازد. فرآورده‌های تکثیر یک سرنوشت یکسان ندارند: گروهی به یاخته پادتن‌ساز تمایز می‌یابند و گروهی حافظه ایجاد می‌کنند. پادتن محصول ترشحی شاخه اجرایی است، نه یاخته‌ای تازه در کنار این دو شاخه.
- شناسایی: تناسب گیرنده لنفوسیت B با آنتی‌ژن.
- فعال‌شدن: آغاز پاسخ پس از دریافت پیام‌های لازم.
- تکثیر: افزایش یاخته‌های دارای همان اختصاصیت.
- تمایز: تشکیل یاخته‌های پادتن‌ساز و حافظه.
- ترشح: آزادشدن پادتن از یاخته پادتن‌ساز.
شناسایی آنتی‌ژن با فعال‌شدن لنفوسیت B چه تفاوتی دارد؟
اتصال آنتی‌ژن متناسب به گیرنده، مرحله شناسایی اختصاصی است؛ اما در نمودار پاسخ ایمنی، فعال‌شدن رویدادی پس از شناسایی و دریافت پیام‌های لازم است. بعضی گزینه‌ها هر تماس گیرنده و آنتی‌ژن را مساوی تکثیر فوری یا ترشح پادتن می‌گیرند. گیرنده غشایی لنفوسیت B در شناسایی نقش دارد، درحالی‌که پادتن ترشح‌شده فرآورده یاخته پادتن‌ساز در مرحله اجرایی پاسخ است. شباهت اختصاصیت این دو، جایگاه و زمان نقش آن‌ها را یکسان نمی‌کند.
تکثیر و تمایز لنفوسیت B چه تفاوتی دارند؟
تکثیر لنفوسیت فعال‌شده، جمعیتی از یاخته‌های هم‌اختصاص ایجاد می‌کند تا شاخه اجرایی و شاخه حافظه شکل بگیرد. تکثیر شمار یاخته‌ها را افزایش می‌دهد؛ تمایز نقش آن‌ها را تخصصی می‌کند. از واژه «هم‌اختصاص» نیز نتیجه نگیر که همه یاخته‌های حاصل دقیقاً در همان لحظه یک کار انجام می‌دهند. بخشی به تولید پادتن مربوط می‌شوند و بخشی برای برخورد بعدی باقی می‌مانند. پس در گزینه تستی، فعل «تقسیم می‌شود» را جای «پادتن ترشح می‌کند» ننشان.
یاخته پادتن‌ساز و یاخته حافظه چه تفاوتی دارند؟
یاخته پادتن‌ساز شاخه اجرایی پاسخ هومورال است و پادتن متناسب با آنتی‌ژن را ترشح می‌کند. یاخته حافظه ماندگاری بیشتری دارد و در برخورد بعدی با همان آنتی‌ژن، زمینه آغاز سریع‌تر و گسترده‌تر پاسخ را فراهم می‌کند. نقش حافظه را با ترشح فراوان پادتن در همان لحظه یکی نگیر و آن را انبار پادتن ندان. همچنین میان سازنده و محصول مرز بگذار: یاخته پادتن‌ساز یک یاخته است، اما پادتن مولکولی پروتئینی و ترشحی است که در مایعات بدن به آنتی‌ژن متناسب متصل می‌شود.
- یاخته پادتن‌ساز: عامل تولید و ترشح پادتن در پاسخ جاری.
- پادتن: مولکول ترشحی متناسب با آنتی‌ژن، نه یک یاخته.
- یاخته حافظه: یاخته اختصاصی مؤثر در پاسخ برخورد بعدی.
- اختصاصیت مشترک، نقش اجرایی این دو نوع یاخته را یکسان نمی‌کند.
شکل فعال‌شدن لنفوسیت B را چگونه تحلیل کنیم؟
نخست لنفوسیت B اولیه و گیرنده‌های غشایی آن را پیدا کن و آنتی‌ژن متناسب را علامت بزن. سپس پیکان فعال‌شدن را از پیکان‌های تقسیم جدا کن. در محل دوشاخه‌شدن فرآورده‌ها، برچسب یاخته پادتن‌ساز و حافظه را بخوان و فقط از شاخه یاخته پادتن‌ساز، پیکان ترشح پادتن را دنبال کن. چند نماد یکسان پس از یک یاخته می‌تواند تکثیر را نمایش دهد؛ تعداد نمادها مقدار واقعی یا نسبت عددی دو گروه را ثابت نمی‌کند.
- ۱. یاخته B و گیرنده غشایی را مشخص کن.
- ۲. آنتی‌ژن متناسب و مرحله شناسایی را پیدا کن.
- ۳. فعال‌شدن، تقسیم و تمایز را جدا نام‌گذاری کن.
- ۴. دو سرنوشت پادتن‌ساز و حافظه را جدا کن.
- ۵. پیکان ترشح را فقط به یاخته سازنده نسبت بده.
یک مثال مستقل از اختصاصی‌بودن لنفوسیت B را مرحله‌به‌مرحله حل کنیم
فرض کن در بدن، لنفوسیت B۱ گیرنده متناسب با آنتی‌ژن A و لنفوسیت B۲ گیرنده متناسب با آنتی‌ژن B دارد. اگر آنتی‌ژن A وارد شود، در این الگو B۱ انتخاب می‌شود؛ پس از دریافت پیام‌های لازم تکثیر می‌کند و دو شاخه می‌سازد: یاخته‌های پادتن‌ساز مرتبط با A و یاخته‌های حافظه همان تبار. از این رویداد نمی‌توان نتیجه گرفت که B۲ نیز فعال شده یا پادتن مربوط به B ساخته شده است. در برخورد بعدی با A، یاخته‌های حافظه مرتبط با A به سریع‌تر شدن پاسخ کمک می‌کنند؛ اما این حافظه را نباید به آنتی‌ژن B تعمیم داد.
- گام ۱: آنتی‌ژن و گیرنده متناسب را جفت کن.
- گام ۲: فقط تبار انتخاب‌شده را در مسیر تکثیر دنبال کن.
- گام ۳: پادتن‌ساز و حافظه را دو سرنوشت جدا بنویس.
- گام ۴: اختصاصی‌بودن حافظه را در برخورد بعدی حفظ کن.
لنفوسیت B، یاخته پادتن‌ساز، یاخته حافظه و پادتن را چگونه از هم جدا کنیم؟
برای هر نام دو ستون «نوع» و «فعل شاخص» بساز. لنفوسیت B متناسب، یاخته‌ای است که آنتی‌ژن را می‌شناسد و پس از فعال‌شدن تکثیر می‌کند. یاخته پادتن‌ساز، یاخته تمایزیافته‌ای است که پادتن ترشح می‌کند. یاخته حافظه، یاخته‌ای از همان تبار است که برای برخورد بعدی باقی می‌ماند. پادتن اما یاخته نیست؛ مولکول پروتئینی ترشح‌شده‌ای است که به آنتی‌ژن متناسب متصل می‌شود. اگر در یک گزینه، نوع و فعل با هم نمی‌خوانند، فاعل جابه‌جا شده است.
- لنفوسیت B: شناسایی، فعال‌شدن و آغاز تکثیر.
- یاخته پادتن‌ساز: ترشح پادتن در شاخه اجرایی.
- یاخته حافظه: ماندگاری و مشارکت در پاسخ بعدی متناسب.
- پادتن: مولکول ترشحی و اختصاصی، نه یاخته.
یک عبارت تستی درباره لنفوسیت B را حل کنیم
فرض کن گزینه می‌گوید: «هر لنفوسیت B بلافاصله پس از تماس با هر آنتی‌ژن، به یاخته حافظه تبدیل می‌شود و پادتن‌های غیراختصاصی ترشح می‌کند.» «هر آنتی‌ژن» با شناسایی اختصاصی سازگار نیست؛ «بلافاصله» مرحله‌های فعال‌شدن، تکثیر و تمایز را حذف کرده است؛ همه فرآورده‌ها فقط حافظه نیستند؛ و ترشح پادتن کار یاخته پادتن‌ساز است، نه نقشی که برای یاخته حافظه تعریف می‌کنیم. وجود واژه‌های درست لنفوسیت و پادتن، رابطه‌های نادرست گزینه را اصلاح نمی‌کند.
خطاهای رایج تست‌های لنفوسیت B کدام‌اند؟
بیشتر دام‌ها با ادغام مرحله‌ها یا جابه‌جاکردن نام یاخته و مولکول ساخته می‌شوند. کنار هر فعل، فاعل و زمان آن را بنویس.
- لنفوسیت B اولیه را با یاخته پادتن‌ساز تمایزیافته یکی ندان.
- پادتن را یاخته یا فرآورده تقسیم حساب نکن.
- شناسایی آنتی‌ژن را مساوی ترشح فوری پادتن ندان.
- تکثیر را با تمایز و تمایز را با ترشح یکی نگیر.
- همه یاخته‌های حاصل را فقط پادتن‌ساز یا فقط حافظه فرض نکن.
- یاخته حافظه را ترشح‌کننده فراوان پادتن در پاسخ نخستین معرفی نکن.
- از تعداد نمادهای شکل، نسبت واقعی فرآورده‌ها را نتیجه نگیر.
چک‌لیست ۳۰ ثانیه‌ای مسیر لنفوسیت B چیست؟
یک خط پنج‌مرحله‌ای «شناسایی ← فعال‌شدن ← تکثیر ← تمایز ← اثر» بکش و هر ادعای گزینه را روی آن قرار بده. اگر گزینه مرحله‌ای را حذف یا فاعل آن را عوض کرده است، همان نقطه را بررسی کن.
- گیرنده کدام لنفوسیت با آنتی‌ژن متناسب است؟
- شناسایی، فعال‌شدن و تکثیر از هم جدا شده‌اند؟
- کدام یاخته پادتن ترشح می‌کند؟
- کدام یاخته برای پاسخ بعدی باقی می‌ماند؟
- پادتن را از یاخته سازنده آن جدا دیده‌ام؟
- فاعل هر فعل و جهت هر پیکان درست است؟
- جزئیات شکل را با کتاب درسی رسمی همان سال تطبیق داده‌ام؟
مسیر را به‌ترتیب بخوان: لنفوسیت B متناسب، آنتی‌ژن را می‌شناسد و پس از دریافت پیام‌های لازم فعال می‌شود؛ سپس تکثیر و تمایز می‌یابد. بخشی از یاخته‌های حاصل پادتن‌ساز و بخشی حافظه‌اند. یاخته پادتن‌ساز، پادتن اختصاصی را ترشح می‌کند و یاخته حافظه به پاسخ سریع‌تر برخورد بعدی با همان اختصاص کمک می‌کند. در تست، شناسایی، فعال‌شدن، تکثیر، تمایز و ترشح را مرحله‌های جدا با فاعل‌های درست بررسی کن.
این بازسازی با گفتار دفاع اختصاصی از فصل ایمنی کتاب زیست‌شناسی ۲ سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ تطبیق داده شده است. مثال آنتی‌ژن‌های A و B تألیف مستقل تحریریه برای تمرین اختصاصی‌بودن پاسخ است؛ در نکته‌های وابسته به شکل و واژه‌گزینی، نسخه رسمی همان سال مرجع نهایی است.